Nieuwe Hollandse Waterlinie

De Nieuwe Hollandse Waterlinie was een militaire verdedigingslinie voor Nederland. De linie liep van de Zuiderzee tot aan de Biesbosch en deed dienst van 1815 tot ongeveer 1940. Tegenwoordig behoort dit gebied tot het Nederlands cultureel en landschappelijk erfgoed. Ook de gemeente Lingewaal ligt in de Nieuwe Hollandse Waterlinie. Daarvan zijn nog enkele oude verdedigingswerken aanwezig.

Om de Waterlinie als herkenbaar gebied in stand te houden is een landelijk ontwikkelingsprogramma in het leven geroepen. Voor de uitvoering van dit programma is het gebied opgedeeld in zeven deelgebieden. In de gemeente Lingewaal gaat het om de deelgebieden Diefdijk en Loevestein.

Waarom?

Tijdens de Tweede Wereldoorlog, wanneer de Duitse luchtmacht over de onder water gezette gebieden en forten vliegt, blijkt dat de Linie zijn verdedigingswaarde grotendeels heeft verloren. De meeste forten zijn intact, maar hebben hun militaire functie verloren. Steeds meer verdedigingswerken krijgen een nieuwe functie, bijvoorbeeld als congrescentrum of wijnkelder. De overheid en betrokken ondernemers werken gezamenlijk aan de toeristische en recreatieve ontwikkeling van de Waterlinie.

In Lingewaal

Het uitvoeren van de projecten zorgt voor veel bedrijvigheid in de gemeente Lingewaal. Zo is er een ‘ontwikkelingsplan Lingekwartier’, een ‘Dijkverbetering Diefdijklinie’ en een ‘ontwikkelingsplan Tielerwaard West (TWW)’.

Ontwikkelingsplan Lingekwartier

De ontwikkelingen voor het Lingekwartier waren voor een gedeelte in 2011 gereed. Hieronder vallen bijvoorbeeld de restauratie van Fort Asperen, Fort Nieuwe Steeg (nu GeoFort), de waaiersluizen en de Kraanbrug. Projecten die nog verder uitgewerkt worden, zijn onder andere aanlegsteigers bij de forten Nieuwe Steeg en Asperen en een reconstructie van de wapenplaats.

Dijkverbetering Diefdijklinie

Dit project draait om een integrale dijkverbetering. Het verbeteren van de dijk als waterkering, bevordering van de verkeersveiligheid van langzaam verkeer en het zichtbaar en recreatief toegankelijk maken van de Nieuwe Hollandse Waterlinie. 

Ontwikkelingsplan Tielerwaard West

De 35 geplande projecten van dit ontwikkelingsplan moeten de Nieuwe Hollandse Waterlinie vanuit de bestaande situatie versterken en verrijken. Er is echter verdere uitwerking van de projecten nodig om financiële middelen te genereren en vergunningen te verkrijgen.

Wie?

Het Nationaal Project Nieuwe Hollandse Waterlinie is een interdepartementaal project waarbij vier ministeries samenwerken met provincies, gemeenten, waterschappen, maatschappelijke organisaties, eigenaren, private partijen en burgers.

Het deel van de Nieuwe Hollandse Waterlinie waar Lingewaal binnen valt bestaat uit de twee deelgebieden Diefdijk en Loevestein. De twee deelgebieden hebben een gezamenlijke commissie: het Pact van Loevestein. Het samenwerkingsverband bestaat uit bestuurlijke vertegenwoordigers van:

  • Provincies Gelderland, Zuid-Holland en Brabant;
  • Gemeenten Culemborg, Geldermalsen, Lingewaal, Lingewaard, Tiel, Zaltbommel, Leerdam, Gorinchem, Werkendam, Woudrichem en Vianen;
  • Waterschap Rivierenland;
  • Staatsbosbeheer.

Planning

In 1999 werd in de nota Belvedere het nationale beleid voor de bescherming van het cultureel erfgoed vastgelegd met als uitgangspunt: 'Behoud door ontwikkeling'. De Nieuwe Hollandse Waterlinie is daarin als enig nationaal project opgenomen. Het schetst in grote lijnen hoe de waterlinie in een tijdsbestek van 15 tot 20 jaar ontwikkeld gaat worden van een in onbruik geraakte militaire verdedigingslinie tot een samenhangend geheel van militair-historische objecten met eigentijdse functies die bescherming en onderhoud garanderen. Het project Nieuwe Hollandse Waterlinie als geheel loopt dus nog een aantal jaren door.

Resultaten

Diefdijklinie

Tussen de Lek bij Everdingen en de Waal bij Gorinchem vormen Diefdijk, Meerdijk, Nieuwe Zuiderlingedijk en Zuiderlingedijk samen de ‘Diefdijklinie’. De 23 km lange waterkering wordt gemarkeerd door tekens van militaire historie, zoals groepsschuilplaatsen en batterijopstelplaatsen.
De Diefdijk voldeed als waterkering niet aan de huidige veiligheidseisen. Daarom heeft het Waterschap onder meer de stabiliteit van de dijk vergroot door onder meer bermen te verhogen of verlengen. Bij huizen of cultuurhistorisch waardevolle locaties worden damwanden of kwelschermen geplaatst. Op de dijkweg zijn verkeersremmers aangelegd bij interessante militaire objecten, waardoor het verkeer iets meekrijgt van de omgeving en sluipverkeer wordt tegengegaan. De batterijen aan de dijk en een aantal loopgraven met groepsschuilplaatsen zijn hersteld.

Fort Vuren

In 1844 werd Fort Vuren gebouwd op de noordelijke Waaldijk. Fort Vuren diende ter afsluiting van het Waalacces: een plek waar de vijand door de Linie heen zou kunnen breken. Ook beschermde het de achter het fort gelegen sluizen en dekte het de oude vesting Gorinchem tegen een directe aanval. De kazerne is gerestaureerd als bezoekerscentrum met horeca en is uitgebreid met een Bed en Breakfast.

GeoFort

Het GeoFort/Fort bij de Nieuwe Steeg is gerestaureerd en verbouwd tot een educatieve attractie gericht op cartografie en navigatie.
Omdat het vrij liggende fort van twee zijden door belegeringsgeschut onder vuur kon worden genomen, heeft het een bijzondere bomvrije kazerne. Deze bestaat uit twee gebouwen met recht tegenover elkaar staande gevelmuren. Aan de oostzijde zijn de gebouwen met elkaar verbonden.

Waaiersluizen

Een waaiersluis is een speciale sluis met als voornaamste eigenschap dat hij tegen de waterdruk in geopend en gesloten kan worden. Via deze waaiersluizen konden de inundatievelden tussen de Lek en de Waal gevuld worden met Lekwater. De onderwaterzetting vormt het meest kenmerkende onderdeel van een waterlinie. Bij Asperen liggen twee dubbele waaiersluizen uit 1815. Deze sluizen zijn de enige nog werkende waaiersluizen van Europa. De sluizen zijn in 2012 in hun oude staat hersteld, zodat ze weer open en dicht kunnen.

Liniepad

Op de liniekade tussen Spijkse Kweldijk en de Haarweg bij het Lingebos ligt het Liniepad. Het pad is in 2011 hersteld en is nu zo vormgegeven dat fietsers, wandelaars en ruiters optimaal gebruik kunnen maken van de voorzieningen. Het pad is 1000 meter lang en loopt dwars door de gemeente Lingewaal. Mogelijk wordt het liniepad uiteindelijk doorgetrokken over de A15 / Betuwespoor naar Fort Vuren.

Contact

Neem bij vragen contact op met mevrouw B. Kramer via telefoonnummer (0345) 634 000 of e-mail b.kramer@lingewaal.nl.

Zie ook